Var að hlusta á þáttinn
Orð skulu
standa á Rás 1 í dag og þar spilaði Karl Th.
Birgisson brot úr Aravísum Stefáns Jónssonar í flutningi
Ingibjargar Þorbergs. Hef ekki heyrt þær öldum saman og ákvað
því að finna alla vísurnar á netinu. Stal þeim úr
Vísna- og
söngtextasafni Snerpu á http://www.snerpa.is/textar/nr/206.phtml
Aravísur
Hann Ari er lítill.
Hann er átta ára „trítill“
með augu svo falleg og skær.
Hann er bara sætur,
jafnvel eins, er hann grætur
og hugljúfur þegar hann hlær.
En spurningum Ara
er ei auðvelt að svara:
- Mamma af hverju er himininn blár?
- Sendir Guð okkur jólin?
- Hve gömul er sólin?
- Pabbi, því hafa hundarnir hár?
Bæði pabba og mömmu
og afa og ömmu
þreytir endalaust spurninga suð:
- Hvar er sólin um nætur?
- Því er sykurinn sætur?
- Afi, gegndu, hver skapaði Guð?
- Hvar er heimsendir amma?
- Hvað er eilífðin, mamma?
- Pabbi, af hverju vex á þér skegg?
- Því er afi svo feitur?
- Því er eldurinn heitur?
- Því eiga ekki hanarnir egg?
Það þykknar í Ara,
ef þau ekki svara
og þá verður hann ekki rór,
svo heldur en þegja,
þau svara og segja:
Þú veist það, er verðurðu stór.
Fyrst hik er á svari,
þá hugsar hann Ari
og hallar þá kannski undir flatt
og litla stund þegir,
að lokum hann segir:
- Þið eigið að segja mér satt.
Í sömu leit fann ég
umfjöllun á Vísindavefnum um spurninguna „Af hverju?“ og þar segir
m.a.:
„Þetta er afar mikilvæg
spurning, kannski ein af þeim allra mikilvægustu í heiminum! Með
henni spyrjum við um orsök en ekki eingöngu um staðreyndir. Hún er
þess vegna lykillinn að því sem við köllum skilning og margir telja
merkilegra fyrirbæri en þekkingu eða trú.“
Í þessum orðum
liggur kjarnir málsins. Allt of margir virðast vaxa upp úr því
að spyrja „Af hverju?“ og þetta háir sérstaklega stjórnmálaumræðu á
Íslandi. Þar er aftur á móti oft spurt „Hvað?“ og „Hvernig?“ og
„Hvenær?“
Þessu hef ég
t.d. tekið eftir í umræðu um skattalækkanir. Þá eru
ráðamenn oft spurðir „Hvað á að lækka skattana mikið?“ og „Hvernig
á að gera það?“ og „Hvenær verður það gert?“ Hafiði hins vegar
einhvern tíma heyrt spurninguna „Af hverju á að lækka
skatta?“
Ég held ekki, allavega
ekki í hinni almennu umræðu. Það hefur nefnilega tekist að gera
skattalækkanir að sjálfsögðum hlut.
En eru skattalækkanir
eðlilegar í því samfélagi sem Íslendingar vilja búa í? Já, myndu
margir kannske segja. En ef maður spyr „Af hverju viltu lækka
skatta?“ þá er algengasta svarið líklega „Jú, til að hafa
meira milli handanna af laununum mínum!“
En þetta er ekki nóg,
maður verður að kafa dýpra til að fá hið raunverulega svar fram!
Skattalækkanir þýða nefnilega sparnað í kerfinu. Og þá verður að
spyrja stuðningsmenn skattalækkana beint þeirra spurninga sem
skattalækkanir raunverulega þýða og eru mun meira krefjandi,
t.a.m.:
- „Af hverju viltu spara í
skólakerfinu?“ og þar til stuðnings: „Viltu þurfa að borga meira
fyrir menntun þína og barna þinna í formi skólagjalda eða annarra
gjalda og borga fyrir öll námsgögn?“
- „Af hverju viltu spara í
heilbrigðiskerfinu?“ > „Viltu borga fyrir rétt verð fyrir alla
læknisþjónustu og lyf? Viltu þurfa að borga sjúkratryggingu til að
geta brugðist við ófyrirsjáanlegum sjúkdómum?“
Og þannig gæti maður
haldið áfram. Ef svör fólks við stuðningspurningunum eru neikvæð þá
hlýtur að vera erfitt fyrir það að rökstyðja af hverju það
vill spara í kerfinu og þar með af hverju fólk vill lækka
skatta.
Það er kominn tími til að
skattar hætti að vera ljótt orð! Skattar eru eitt helsta tæki sem
við höfum til að skapa það samfélag sem við Íslendingar búum við,
því samfélagi sem við flest viljum halda áfram að búa í og
bæta.
Haldiði t.a.m. að
skattalækkanir bæti það eftirlit sem við krefjumst að ríkið
hafi með fyrirtækjum og stofnunum. Haldiði að skattalækkanir
bæti þjónustu við aldraða og fatlaða? Ég held að flestir svari
þessu neitandi. Og þá sem svara þessu játandi, spyr ég:
„Af hverju heldurðu að skattalækkanir bæti
samfélagið?“
Ég ætla að leyfa mér að
halda því fram að svörin við þeirri spurningu sýni að helstu
fylgjendur skattalækkana vilji í flestum tilvikum alls ekki sama
samfélag og meirihluti Íslendinga; þeir vilji samfélag þar sem hver
hugsar eingöngu um sjálfan sig og sína allra nánustu og þar sem
þeir sem minna mega sín verða upp á ölmusur komnir.
Það er réttilega kominn
tími til að endurskoða skattkerfið á Íslandi, en skattalækkanir sem
helst gagnast þeim tekjuháu, eru alls ekki rétta lausnin! Það
samfélag sem við viljum búa í kostar pening og þess vegna þurfum
við að borga skatta - þótt ég vilji auðvitað sjálfur borga sem
minnst! 