Dagur
íslenskrar tungu var 16. nóvember og finnst mér það gott
framtak og að miklu leyti nauðsynlegt. Það kom mér samt
nokkuð spánskt fyrir sjónir að í kvöldfréttum Sjónvarpsins
var minnst sérstaklega á að áhersla hafi verið lögð á að
sögnin 'að hlakka' stýri nefnifalli. Það er reyndar ekki
alveg rétt, svona málfræðilega, en kannske er ég bara að
kvarta yfir orðalaginu.
Sögnin að hlakka
tekur með sér forsetningarlið, annaðhvort 'til einhvers' eða 'í
einhverjum'. Aftur á móti er það rétt að skv. hefðinni er 'að
hlakka' persónuleg sögn, þ.e. fylgir frumlagi í nefnifalli, þannig
að maður segir 'Ég hlakka til ferðarinnar.' 'Hlakkar þú til
jólanna?' 'Það hlakkaði í honum." o.s.frv.
Ég verð að viðurkenna
að mér finnst þeim tíma sem varið er í að hamra á 'Ég hlakka'
óskynsamlega varið. Mikill meirihluti Íslendinga segir nefnilega
annaðhvort 'Mig hlakkar' eða 'Mér hlakkar' og með þessari hömrun þá
kannske fær maður þá til að muna 'Ég hlakka til'. En hvað með þegar
það er einhver annar sem hlakkar til? Þá verður það óhjákvæmilega
'Honum hlakkar til'.
Aðalatriðið í málinu
er að þessi áhersla á að 'leiðrétta' fólk gerir það bara óöruggt
gagnvart hefðbundnum ópersónulegum sögnum, t.d. 'að dreyma', svo að
fólk fer að segja 'Ég dreymi' í stað þess sem "réttara" er, 'Mig
dreymir'.
Að leyfa 'að hlakka'
og að sama skapi 'að kvíða' að vera ópersónulegar sagnir (eins og
þær eru í raun og veru í nútímaíslensku) mun nefnilega ekki
eyðileggja og breyta íslenskri tungu - ópersónulegar sagnir eru
nefnilega undantekningar og að styrkja þann sagnaflokk væri bara
gott.
Það eru engar líkur á
að það að leyfa 'Mig (eða mér) hlakkar til' verði til þess að
Íslendingar framtíðarinnar segi 'Mig (eða mér) bakar brauð'. Aftur
á móti eru mun meiri líkur á því að þessi hömrun verði til þess að
'Mig finnst' verði 'Ég finnst, 'Mig dreymir' verði 'Ég dreymi' og
'Mig langar' verði 'Ég langa'.
Og fyrir þau ykkar
sem efist, lítið á þróunina í frændmálunum. Í dönsku, sænsku og
norsku sagði maður nefnilega 'Mig drømmer', 'Mig tyckar' og 'Mig
synes' fram á síðustu aldir. Í dag er þetta 'Jeg drømmer', 'Jag
tyckar' og 'Jeg synes'.
Yrði hvarf
ópersónulegra sagna ekki mun meiri breyting á málkerfi íslenskunnar
heldur en að leyfa fólki að segja 'Mig (Mér) hlakkar til
jólanna!"???